Deformacje kręgosłupa – kompleksowa diagnostyka i leczenie
Skolioza, kifoza, kręgozmyk i wady wrodzone kręgosłupa. Precyzyjna diagnostyka oparta na kącie Cobba i klasyfikacji Meyerdinga oraz leczenie dopasowane indywidualnie – od fizjoterapii specyficznej po zaawansowaną chirurgię kręgosłupa.
Czym są deformacje kręgosłupa?
Deformacja kręgosłupa to trójwymiarowe zniekształcenie jego naturalnego kształtu, obejmujące jednocześnie płaszczyznę czołową, strzałkową i poprzeczną. Wpływa nie tylko na wygląd sylwetki, ale — w zależności od stopnia zaawansowania — także na funkcjonowanie układu oddechowego, nerwowego i mięśniowo-szkieletowego.
Do najczęstszych deformacji kręgosłupa należą: skolioza idiopatyczna (ok. 80% wszystkich przypadków skoliozy), skolioza wrodzona, skolioza nerwowo-mięśniowa, kręgozmyk (spondylolisteza), kifoza (w tym choroba Scheuermanna) oraz rzadka regresja kaudalna. Każda z nich ma inny mechanizm powstawania, ale wszystkie wymagają wczesnej diagnostyki i indywidualnie dobranego leczenia.
Deformacje Kręgosłupa
Przyczyny
Deformacje kręgosłupa mogą mieć charakter idiopatyczny (najczęstszy, ok. 80% przypadków skoliozy – przyczyna nieznana), wrodzony (nieprawidłowy rozwój kręgów w życiu płodowym, np. półkręgi) lub wtórny – związany z chorobami nerwowo-mięśniowymi, wadami rozwojowymi czy urazami. Do zaburzeń zaliczamy m.in. skoliozę, kifozę, kręgozmyk (spondylolistezę) oraz rzadką regresję kaudalną.
Objawy
Objawy deformacji kręgosłupa są często widoczne gołym okiem: garb żebrowy lub lędźwiowy, asymetria wcięć w talii, nierówna wysokość barków, wystające biodro po jednej stronie, asymetria łopatek. W bardziej zaawansowanych przypadkach mogą pojawić się dolegliwości bólowe, ograniczenie ruchomości, a nawet objawy neurologiczne – drętwienie, mrowienie czy osłabienie siły mięśniowej kończyn dolnych.
Diagnostyka
Rozpoznanie opiera się na badaniu klinicznym (m.in. test Adamsa) oraz badaniach obrazowych – zdjęciach RTG w pozycji stojącej, na podstawie których ocenia się kąt Cobba (skolioza) lub stopień ześlizgu wg klasyfikacji Meyerdinga (kręgozmyk). W uzasadnionych przypadkach diagnostykę uzupełnia się o tomografię komputerową, rezonans magnetyczny czy elektromiografię (EMG).
Paley European Institute: Światowy standard w Polsce w leczeniu Deformacji Kręgosłupa
2–3% dzieci i młodzieży w wieku 10–16 lat dotkniętych skoliozą idiopatyczną
3,1% Polaków ze zdiagnozowanym kręgozmykiem
23 h/dobę – zalecany czas noszenia gorsetu korekcyjnego dla najlepszych efektów
Każdy pacjent Paley European Institute objęty jest opieką wielospecjalistycznego zespołu, który ustala kompleksowy plan leczenia, uwzględniający indywidualne potrzeby dziecka i rodziny.
W skład zespołu wchodzą: Ortopeda dziecięcy, Neurolog, Fizjoterapeuta, Psycholog.
Diagnostyka – kiedy i w jakim wieku się zgłosić?
W czasie ciąży
Nieprawidłowości widoczne w badaniu USG prenatalnym - takie jak półkręgi czy cechy regresji kaudalnej - są wskazaniem do konsultacji ortopedycznej po urodzeniu dziecka. Wczesne rozpoznanie umożliwia zaplanowanie opieki zespołu specjalistów jeszcze przed porodem.
Po urodzeniu (noworodki i niemowlęta)
Widoczna deformacja pleców, asymetria tułowia lub nieprawidłowe ustawienie kręgosłupa to sygnały wymagające pilnej diagnostyki. U noworodków ze skoliozą wrodzoną zalecana jest dodatkowo diagnostyka nerek i pęcherza, ponieważ wada ta bywa związana z nieprawidłowościami układu moczowego.
Dzieci w wieku szkolnym (6–10 lat)
Badania przesiewowe w szkole oraz regularna obserwacja sylwetki pozwalają wykryć wczesną skoliozę idiopatyczną i niewielkie deformacje, zanim skrzywienie zacznie postępować. Szczególną czujność warto zachować przy dodatnim wywiadzie rodzinnym.
Okres dojrzewania (10–16 lat)
Nierówne barki, asymetria talii, garb żebrowy, narastający ból pleców lub trudności z aktywnością fizyczną - to okres szczytu zachorowań na skoliozę idiopatyczną, kręgozmyk i kifozę Scheuermanna, w którym deformacja postępuje najszybciej. Objawy te mogą świadczyć o postępującej deformacji wymagającej wdrożenia leczenia zachowawczego lub operacyjnego
Skolioza idiopatyczna
Najczęstszy typ skoliozy, odpowiadający za około 80% wszystkich przypadków. To trójpłaszczyznowa deformacja kręgosłupa o nieznanej przyczynie, dotykająca 2–3% dzieci i młodzieży w wieku 10–16 lat, szczególnie dziewczęta w okresie dojrzewania.
Przyczyny
Przyczyna pozostaje nieznana mimo szczegółowej diagnostyki. Choroba ujawnia się u zdrowych dzieci w okresie rozwojowym, najczęściej podczas skoku wzrostowego towarzyszącego dojrzewaniu płciowemu.
Objawy
Nierówna wysokość barków, asymetria wcięć w talii, wystające biodro po jednej stronie oraz garb żebrowy, najlepiej widoczny podczas testu Adamsa (skłon do przodu). Objawy bywają subtelne i łatwe do przeoczenia.
Diagnostyka
Zdjęcie RTG kręgosłupa w pozycji stojącej, w projekcji przednio-tylnej i bocznej. Kluczowy jest kąt Cobba – rozpoznanie stawia się od 10°. Dodatkowo ocenia się rotację kręgosłupa oraz test Rissera określający dojrzałość szkieletową.
Leczenie
Przy skrzywieniach 10–24° – specyficzna fizjoterapia (metoda Schroth, metoda Dobosiewicz). Przy 25–40° – gorsetowanie gorsetem Cheneau, noszonym do 23 godzin na dobę. Powyżej 45–50° lub przy szybkiej progresji – leczenie operacyjne (instrumentacja i usztywnienie kręgosłupa).
Skolioza wrodzona
Skolioza wrodzona to deformacja kręgosłupa obecna już od momentu urodzenia dziecka, w przeciwieństwie do skoliozy idiopatycznej, która rozwija się dopiero w okresie dojrzewania. Występuje rzadko, w około 1 na 10 000 urodzeń.
Przyczyny
Nieprawidłowy rozwój kręgów w okresie płodowym – niekompletne utworzenie kręgu, niepowodzenie w oddzieleniu sąsiadujących kręgów lub połączenie obu tych mechanizmów jednocześnie (postać najcięższa). Schorzenie może współwystępować z innymi wadami wrodzonymi, szczególnie w obrębie nerek i pęcherza moczowego.
Objawy
Deformacja kręgosłupa widoczna już u noworodka lub niemowlęcia. W miarę wzrostu dziecka nieprawidłowo rozwinięty fragment kręgosłupa uniemożliwia symetryczny wzrost po obu stronach, co prowadzi do postępującego skrzywienia.
Diagnostyka
Rozpoznanie stawiane jest często już prenatalnie (USG ciążowe) lub w badaniach noworodkowych. Diagnostykę uzupełniają zdjęcia RTG, a w razie potrzeby tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny, które pozwalają ocenić budowę kręgów i wykluczyć towarzyszące wady narządów wewnętrznych.
Leczenie
Najcięższe, kombinowane postacie zwykle wymagają wczesnej interwencji chirurgicznej, zanim dojdzie do poważnego przesunięcia kręgosłupa. Łagodniejsze formy mogą być prowadzone w oparciu o regularną obserwację i gorsetowanie, choć skuteczność metod zachowawczych jest tu zwykle ograniczona ze względu na strukturalny charakter deformacji.
Skolioza nerwowo-mięśniowa
Skolioza nerwowo-mięśniowa rozwija się w przebiegu schorzeń upośledzających zdolność dziecka do kontrolowania i podtrzymywania prawidłowej postawy kręgosłupa.
Przyczyny
Do najczęstszych przyczyn należą dystrofia mięśniowa, mózgowe porażenie dziecięce oraz rozszczep kręgosłupa. Nie u wszystkich dzieci z zaburzeniami nerwowo-mięśniowymi rozwinie się skolioza, jednak jest to zjawisko dość powszechne – szczególnie narażone są dzieci poruszające się na wózku inwalidzkim.
Objawy
U dzieci zachowujących zdolność samodzielnego poruszania się objawy przypominają te ze skoliozy idiopatycznej – asymetria barków, talii, garb żebrowy – jednak zwykle są bardziej nasilone i szybciej postępują.
Diagnostyka
Ocena ortopedyczna połączona z konsultacją neurologiczną, zdjęcia RTG kręgosłupa oraz ocena funkcji nerwowo-mięśniowej pacjenta.
Leczenie
Wymaga zespołu wielospecjalistycznego. Ryzyko powikłań pooperacyjnych jest wyższe niż w innych typach skoliozy, dlatego kluczowe jest doświadczenie zespołu chirurgicznego w leczeniu schorzeń nerwowo-mięśniowych.
Kręgozmyk (spondylolisteza)
Kręgozmyk to schorzenie polegające na przemieszczeniu jednego kręgu względem drugiego, dotykające około 3,1% Polaków. Najczęściej występuje w dolnym odcinku lędźwiowym, między kręgami L5 a S1.
Przyczyny
Wrodzone – kręgoszczelina, wady rozwojowe kręgosłupa, anomalie w ustawieniu wyrostków stawowych. Nabyte (u dorosłych) – degeneracja krążków międzykręgowych, urazy mechaniczne, złamania zmęczeniowe, osłabienie mięśni stabilizujących kręgosłup.
Objawy
Ostry lub przewlekły ból dolnej części pleców, nasilający się przy siedzeniu i ruchu, promieniujący do pośladków i nóg. Sztywność poranna i ograniczenie ruchomości. W zaawansowanych przypadkach – drętwienie, niedowłady kończyn dolnych, a nawet zaburzenia funkcji pęcherza i jelit.
Diagnostyka
Zdjęcie RTG w pozycji stojącej z oceną stopnia ześlizgu według klasyfikacji Meyerdinga (5 stopni). W razie potrzeby tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny lub elektromiografia (EMG).
Leczenie
Przy ześlizgu do 50% (stopień I–II) – leczenie zachowawcze: fizjoterapia wzmacniająca mięśnie CORE, gorsety ortopedyczne, farmakoterapia przeciwbólowa. Powyżej 50% (stopień III–IV) lub przy nasilonych objawach neurologicznych – leczenie operacyjne, czyli spondylodeza (usztywnienie kręgosłupa).
Kifoza
Kifoza to nadmierne, grzbietowe wygięcie kręgosłupa, najczęściej dotyczące odcinka piersiowego. Prawidłowy kąt zagięcia mieści się w przedziale 20–40°, a wartości powyżej 50° uznawane są za patologiczne.
Przyczyny
Problemy metaboliczne, choroby nerwowo-mięśniowe, rozszczep kręgosłupa, złamania osteoporotyczne, urazy lub wypadnięcie dysków. Wyróżnia się kifozę wrodzoną (obecną od urodzenia) oraz chorobę Scheuermanna (rozwijającą się po porodzie).
Objawy
Zmiany w wyglądzie pleców i sylwetki, ból pleców, a w zaawansowanych przypadkach – ucisk na rdzeń i korzenie nerwowe objawiający się osłabieniem kończyn oraz problemy oddechowe związane z deformacją klatki piersiowej.
Diagnostyka
Wywiad rodzinny i historia choroby, badanie ruchomości kręgosłupa, siły mięśniowej i czucia, a także badania obrazowe – RTG, tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny.
Leczenie
Zachowawcze – rehabilitacja, ćwiczenia domowe, gorsety, a przy podłożu osteoporotycznym dodatkowo suplementacja witaminą D i wapniem oraz hormonoterapia. Operacyjne – stosowane wyłącznie przy ciężkiej, niereagującej na leczenie deformacji.
Regresja kaudalna (Caudal Regression Syndrome)
Rzadkie wrodzone zaburzenie rozwojowe charakteryzujące się niepełnym rozwojem dolnej, ogonowej części kręgosłupa i rdzenia kręgowego.
Przyczyny
Zaburzenie wzrostu i rozwoju kaudalnego końca zarodka w pierwszym trymestrze ciąży. Wśród czynników ryzyka wymienia się m.in. cukrzycę u matki.
Objawy
Nasilenie objawów jest bardzo zróżnicowane – od łagodnych, umożliwiających poruszanie się przy pomocy ortez, po ciężkie wady kończyn dolnych, nieprawidłowości kręgosłupa oraz zaburzenia funkcji pęcherza i jelit.
Diagnostyka
Rozpoznanie stawiane jest zwykle prenatalnie lub wkrótce po urodzeniu, na podstawie badań obrazowych takich jak MRI lub CT.
Leczenie
Wymaga podejścia multidyscyplinarnego – zespołu ortopedy, neurochirurga i urologa. Obejmuje fizjoterapię, leczenie farmakologiczne oraz zabiegi chirurgiczne korygujące wady strukturalne.
Najczęściej zadawane przez Was pytania
Czyli Co jako rodzic powinieneś wiedzieć przed podjęciem decyzji.
Wada postawy ma charakter funkcjonalny – dziecko jest w stanie samodzielnie wyprostować sylwetkę. Skolioza to strukturalna, trójpłaszczyznowa deformacja kręgosłupa, obejmująca również rotację kręgów, której nie da się skorygować samą siłą woli czy chwilową korektą postawy.
U dzieci i młodzieży skolioza rzadko daje dolegliwości bólowe – to jeden z powodów, dla których bywa wykrywana późno. Ból pojawia się częściej w nieleczonych przypadkach w wieku dorosłym, w efekcie przeciążeń i zmian zwyrodnieniowych.
Zgodnie z kryterium Scoliosis Research Society, skoliozę rozpoznaje się, gdy kąt Cobba wynosi co najmniej 10 stopni.
Tak, w zdecydowanej większości przypadków aktywność fizyczna jest wskazana. Szczególnie polecane są sporty symetryczne – pływanie, jazda na rowerze, nordic walking. Gorset zdejmuje się na czas ćwiczeń, a aktywność fizyczna uzupełnia, ale nie zastępuje specjalistycznej fizjoterapii.
Najlepsze efekty daje noszenie gorsetu do 23 godzin na dobę, aż do zakończenia wzrostu kostnego – zwykle ocenianego na około 14. rok życia u dziewcząt i 16. rok życia u chłopców.
Nasi lekarze Poznaj zespół Paley European Institute
Multimedia
Najczęściej zadawane przez Was pytania
Czyli Co jako rodzic powinieneś wiedzieć przed podjęciem decyzji.
Wada postawy ma charakter funkcjonalny – dziecko jest w stanie samodzielnie wyprostować sylwetkę. Skolioza to strukturalna, trójpłaszczyznowa deformacja kręgosłupa, obejmująca również rotację kręgów, której nie da się skorygować samą siłą woli czy chwilową korektą postawy.
U dzieci i młodzieży skolioza rzadko daje dolegliwości bólowe – to jeden z powodów, dla których bywa wykrywana późno. Ból pojawia się częściej w nieleczonych przypadkach w wieku dorosłym, w efekcie przeciążeń i zmian zwyrodnieniowych.
Zgodnie z kryterium Scoliosis Research Society, skoliozę rozpoznaje się, gdy kąt Cobba wynosi co najmniej 10 stopni.
Tak, w zdecydowanej większości przypadków aktywność fizyczna jest wskazana. Szczególnie polecane są sporty symetryczne – pływanie, jazda na rowerze, nordic walking. Gorset zdejmuje się na czas ćwiczeń, a aktywność fizyczna uzupełnia, ale nie zastępuje specjalistycznej fizjoterapii.
Najlepsze efekty daje noszenie gorsetu do 23 godzin na dobę, aż do zakończenia wzrostu kostnego – zwykle ocenianego na około 14. rok życia u dziewcząt i 16. rok życia u chłopców.
Leczenie operacyjne rozważa się zwykle przy skrzywieniach przekraczających 45–50 stopni lub przy udokumentowanej, szybkiej progresji deformacji mimo leczenia zachowawczego.
Skolioza wrodzona jest obecna już od urodzenia i wynika z nieprawidłowego rozwoju kręgów w życiu płodowym. Skolioza idiopatyczna rozwija się dopiero w okresie wzrostu dziecka, a jej przyczyna pozostaje nieznana.