Choroba zwyrodnieniowa stawów – leczenie i ochrona stawu
Choroba zwyrodnieniowa stawów (artroza) to najczęstsza choroba układu ruchu. W Paley European Institute w Warszawie leczymy zwyrodnienie stawu kolanowego, biodrowego, skokowego i ramiennego. Szukamy przyczyny przeciążenia stawu, a nie tylko łagodzimy ból. Tam, gdzie to możliwe, stosujemy metody oszczędzające staw, takie jak korekcja osi kończyny i osteotomie, które mogą opóźnić konieczność wszczepienia endoprotezy.
Pomagamy pacjentom z pierwotną i wtórną chorobą zwyrodnieniową, także młodym i aktywnym osobom po urazach lub z wadami osi kończyn.
Czym jest choroba zwyrodnieniowa stawów?
Choroba zwyrodnieniowa stawów (ChZS) to postępujące uszkodzenie chrząstki stawowej i otaczających ją tkanek: kości podchrzęstnej, torebki stawowej, więzadeł i mięśni. Powstaje, gdy obciążenia działające na staw przekraczają jego zdolności naprawcze. Prowadzi do bólu, sztywności i ograniczenia ruchomości. Najczęściej dotyczy kolan, bioder, kręgosłupa i drobnych stawów rąk.
Nie jest wyłącznie skutkiem starzenia się. Może rozwinąć się także u młodych osób po urazach, przy przeciążeniach lub nieprawidłowej osi kończyny.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Chorobę zwyrodnieniową dzielimy na pierwotną (bez uchwytnej przyczyny) i wtórną (wywołaną konkretnym czynnikiem). Do najważniejszych czynników ryzyka należą:
wiek powyżej 40 lat i płeć żeńska
nadwaga i otyłość
nieprawidłowa oś kończyn (koślawość lub szpotawość kolan)
urazy, złamania z nieprawidłowym zrostem i uszkodzenia więzadeł
wady rozwojowe stawów, np. dysplazja stawu biodrowego
osłabienie mięśni i mała aktywność fizyczna
ciężka praca fizyczna i sport wyczynowy
czynniki genetyczne i choroby zapalne stawów
Objawy
ból przy ruchu, który z czasem pojawia się także w spoczynku i w nocy
krótkotrwała sztywność po bezruchu (zwykle poniżej 30 minut)
ograniczenie zakresu ruchu
trzeszczenia i uczucie tarcia w stawie
obrzęk i wysięk
zniekształcenie i poszerzenie obrysu stawu
niestabilność stawu i zaburzenia chodu
osłabienie i zanik mięśni
Diagnostyka
zdjęcia RTG stawu, a przy kolanie także RTG całych kończyn dolnych na stojąco do analizy osi mechanicznej
rezonans magnetyczny lub tomografię komputerową, gdy potrzebna jest ocena chrząstki, łąkotek lub kości
badania laboratoryjne, które pomagają wykluczyć m.in. reumatoidalne zapalenie stawów, dnę moczanową czy infekcję
Choroba zwyrodnieniowa w liczbach
ok. 2 mln – tyle osób w Polsce choruje na chorobę zwyrodnieniową stawów
7–17% – osób po 45. roku życia ma objawową chorobę zwyrodnieniową kolan
ok. 9% – osób po 45. roku życia ma objawową chorobę zwyrodnieniową bioder
ok. 7% – osób po 25. roku życia ma zmiany zwyrodnieniowe w stawach rąk
Paley European Institute należy do międzynarodowej sieci Paley Institute, założonej przez dr. Drora Paleya, autora podręcznika Principles of Deformity Correction, jednego z podstawowych opracowań o planowaniu korekcji osi kończyn. Te same zasady stosujemy w leczeniu zwyrodnienia wynikającego z nieprawidłowego obciążenia stawów.
Kiedy zgłosić się do ortopedy?
Ból stawu nawraca lub nasila się. Szczególnie przy chodzeniu, wchodzeniu po schodach czy wstawaniu z krzesła.
Staw boli w nocy lub w spoczynku. To sygnał, że zmiany mogą być bardziej zaawansowane.
Masz krzywe nogi. Kolana „do środka” (koślawe) lub „na zewnątrz” (szpatawe) przeciążają jeden przedział stawu kolanowego.
Zakres ruchu się zmniejsza. Trudniej Ci zgiąć kolano, założyć skarpetkę lub unieść rękę.
Staw puchnie lub „ucieka”. Pojawia się wysięk albo uczucie niestabilności.
Przeszedłeś uraz stawu. Złamanie, uszkodzenie więzadeł lub łąkotki zwiększa ryzyko zwyrodnienia w przyszłości.
Leczenie zachowawcze przestało pomagać. Leki, ćwiczenia i zastrzyki nie dają już ulgi.
Usłyszałeś, że „za wcześnie na endoprotezę”. Wtedy warto sprawdzić, czy możliwe jest leczenie oszczędzające staw.
Jak leczymy chorobę zwyrodnieniową stawów?
Celem leczenia jest zmniejszenie bólu, zachowanie lub poprawa funkcji stawu i spowolnienie postępu choroby. Plan leczenia zawsze dobieramy indywidualnie, w zależności od wieku, aktywności, lokalizacji i zaawansowania zmian.
Diagnostyka i planowanie
konsultacja ortopedyczna
analiza osi mechanicznej kończyn
RTG, MRI lub TK
ocena funkcjonalna i analiza chodu
indywidualny plan leczenia
Leczenie zachowawcze
edukacja i redukcja masy ciała
fizjoterapia i ćwiczenia wzmacniające
zaopatrzenie ortopedyczne: ortezy odciążające, wkładki
leczenie przeciwbólowe i przeciwzapalne
Zabiegi małoinwazyjne
iniekcje dostawowe (kwas hialuronowy, kortykosteroidy)
osocze bogatopłytkowe (PRP)
artroskopia w wybranych wskazaniach
Leczenie operacyjne
osteotomie korekcyjne oszczędzające staw
korekcja osi mechanicznej kończyn
zabiegi odciążające staw
endoprotezoplastyka w zaawansowanych stadiach
Zaburzenia osi mechanicznej kończyn dolnych
Czym jest oś mechaniczna? Oś mechaniczna kończyny dolnej to linia biegnąca od środka głowy kości udowej do środka stawu skokowego. Prawidłowo przechodzi przez środek kolana, dzięki czemu obciążenie rozkłada się równomiernie.
Jak wpływa na stawy? Gdy oś jest przesunięta, jeden przedział kolana przenosi znacznie większe obciążenie.
Przy szpotawości (nogi w kształcie litery „O”) przeciążony jest przedział przyśrodkowy, a przy koślawości (litera „X”) przedział boczny. Z czasem prowadzi to do miejscowego zużycia chrząstki.
Jak leczymy? Analizujemy oś na zdjęciu RTG całych kończyn na stojąco i planujemy korekcję według zasad opracowanych przez dr. Paleya. Przywrócenie prawidłowej osi odciąża zniszczony przedział stawu.
Choroba zwyrodnieniowa stawu kolanowego
Czym jest? Zwyrodnienie kolana to uszkodzenie chrząstki pokrywającej kość udową, piszczel i rzepkę. Staw kolanowy ma trzy przedziały: przyśrodkowy, boczny i rzepkowo-udowy. Gdy zmiany obejmują jeden z nich, mówimy o jednoprzedziałowej chorobie zwyrodnieniowej. Najczęściej dotyczy ona przedziału przyśrodkowego.
Objawy: ból przy chodzeniu i schodzeniu ze schodów, sztywność po wstaniu, obrzęk, trzeszczenia, stopniowe skrzywienie nogi.
Leczenie oszczędzające staw – osteotomia: Osteotomia to kontrolowane przecięcie kości i zmiana jej ustawienia, które przenosi obciążenie z uszkodzonego przedziału na zdrowy. Stosujemy m.in. osteotomię okolicy górnej piszczeli i dolnej kości udowej. Celem jest zmniejszenie bólu, zachowanie własnego stawu i opóźnienie konieczności wymiany stawu na endoprotezę.
Dla kogo? Osteotomię rozważa się zwykle u osób młodszych i aktywnych, ze zmianami ograniczonymi do jednego przedziału, z zachowanym zakresem ruchu i stabilnym kolanem.
Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego
Czym jest? Zwyrodnienie biodra to uszkodzenie chrząstki głowy kości udowej i panewki. U młodszych pacjentów często ma charakter wtórny i wynika z dysplazji biodra, konfliktu udowo-panewkowego (FAI) lub przebytych chorób biodra w dzieciństwie.
Objawy: ból w pachwinie, czasem promieniujący do kolana, utykanie, trudność z zakładaniem butów i skarpet, ograniczenie rotacji.
Leczenie: We wczesnych stadiach, zwłaszcza przy dysplazji, możliwe są osteotomie poprawiające ustawienie panewki lub kości udowej. W zaawansowanej chorobie standardem jest endoprotezoplastyka.
Choroba zwyrodnieniowa stawu skokowego
Czym jest? Zwyrodnienie stawu skokowego to uszkodzenie chrząstki między kością piszczelową a skokową. W przeciwieństwie do kolana i biodra najczęściej jest następstwem urazów: złamań kostek lub przewlekłej niestabilności po skręceniach.
Objawy: ból i obrzęk kostki, sztywność, trudność w chodzeniu po nierównym terenie.
Leczenie: Oprócz leczenia zachowawczego stosuje się osteotomie korygujące ustawienie stawu, zabiegi odciążające staw, a w zaawansowanych przypadkach usztywnienie (artrodezę) lub endoprotezę.
Choroba zwyrodnieniowa stawu ramiennego
Czym jest? Zwyrodnienie stawu ramiennego to uszkodzenie chrząstki głowy kości ramiennej i panewki łopatki. Może być pierwotne, pourazowe lub wynikać z wieloletniego uszkodzenia stożka rotatorów.
Objawy: ból barku, także w nocy, ograniczenie unoszenia i rotacji ręki, trzeszczenia.
Leczenie: fizjoterapia, iniekcje, a przy zaawansowanych zmianach endoprotezoplastyka barku.
Jak zapobiegać zwyrodnieniu stawów?
Profilaktyka choroby zwyrodnieniowej polega na zmniejszeniu obciążenia stawów i utrzymaniu silnych mięśni.
Obejmuje:
utrzymanie prawidłowej masy ciała (każdy kilogram mniej odciąża kolana przy chodzeniu),
regularną aktywność o umiarkowanym obciążeniu, np. pływanie, rower, nordic walking,
wzmacnianie mięśni ud i pośladków,
leczenie urazów stawów i wad osi kończyn, zanim doprowadzą do zmian zwyrodnieniowych,
dietę bogatą w witaminy i minerały.
→ Przeczytaj poradnik:
Najczęściej zadawane pytania: Choroba zwyrodnieniowa stawów
Nie ma leczenia, które odwraca zmiany zwyrodnieniowe. Można jednak skutecznie zmniejszać ból, poprawiać funkcję stawu i spowalniać postęp choroby. U części pacjentów objawy stabilizują się na długi czas.
Nie. U wielu pacjentów, zwłaszcza młodszych i ze zmianami w jednym przedziale kolana, osteotomia korekcyjna pozwala zachować własny staw i odsunąć w czasie endoprotezę.
To zabieg, w którym chirurg przecina kość i zmienia jej ustawienie, aby przenieść obciążenie z uszkodzonej części stawu na zdrową.
Tak, a nawet trzeba. Odpowiednio dobrane ćwiczenia wzmacniają mięśnie, stabilizują staw i zmniejszają ból. Program najlepiej ustalić z fizjoterapeutą.
Wyniki badań są niejednoznaczne. Suplementy mogą przynieść ulgę części pacjentów, ale nie zastępują leczenia. Ich stosowanie warto skonsultować z lekarzem.
Nie. Może rozwinąć się także u młodych osób po urazach, przy wadach osi kończyn, dysplazji biodra lub dużych przeciążeniach sportowych.
Podstawą jest RTG stawu. Przy zwyrodnieniu kolana warto wykonać RTG całych kończyn dolnych na stojąco, które pokazuje oś mechaniczną. Lekarz może też zlecić MRI lub badania laboratoryjne.