Guided Growth (Sterowany Wzrost): Rewolucja w ortopedii dziecięcej – na czym polega metoda hemiepifizjodezy

Deformacje kończyn u dzieci z dysplazjami szkieletowymi nie muszą oznaczać nieuchronnej operacji. Dzięki metodzie sterowanego wzrostu możliwe jest korekcja bez przecinania kości – wystarczy mała płytka i czas.

Czym jest sterowany wzrost?

Kości dziecka rosną na długość dzięki chrząstkom wzrostowym – strefom aktywnego podziału komórek zlokalizowanym przy końcach kości długich. U dzieci z dysplazjami szkieletowymi, takimi jak achondroplazja, pseudoachondroplazja czy hipoachondroplazja, chrząstki te pracują nieprawidłowo – kości mogą być krótsze, koślawiejsze lub szpotawe.

Sterowany wzrost (z angielskiego guided growth) to metoda, która wykorzystuje ten naturalny proces wzrostu w sposób kontrolowany. Zamiast korygować deformację jednorazowym przecięciem kości, ortopeda wpływa na kierunek wzrostu kości, selektywnie hamując wzrost po jednej stronie chrząstki wzrostowej. Kość sama się prostuje – zgodnie z prawami biologii i fizyki.

Hemiepifizjodeza – mały zabieg, duża zmiana

Technicznym narzędziem sterowanego wzrostu jest hemiepifizjodeza. Polega ona na założeniu małej metalowej płytki po jednej stronie chrząstki wzrostowej kości udowej lub piszczelowej – tam, gdzie kość rośnie zbyt intensywnie i powoduje odchylenie osi kończyny.

Zabieg przeprowadzany jest z cięć o długości zaledwie około 5 milimetrów z każdej strony. W zależności od rodzaju deformacji – koślawości (nogi w X’) lub szpotawości (nogi w literę O’) – płytkę zakłada się po stronie bocznej lub przyśrodkowej kości. Korekcja możliwa jest na poziomie kości udowej, piszczelowej lub obydwu jednocześnie, a w uzasadnionych przypadkach nawet na stawie skokowym lub bliższym końcu kości udowej w okolicy biodra.

Jak wygląda sam zabieg i co po nim?

Hemiepifizjodeza wykonywana jest w trybie jednodniowym – dziecko wraca do domu jeszcze tego samego wieczoru. Po ustąpieniu dolegliwości pooperacyjnych, zwykle po dwóch do trzech dniach, pacjent może w pełni obciążać operowaną kończynę. Nie wymaga to długotrwałego unieruchomienia ani hospitalizacji.

Czas potrzebny na uzyskanie korekcji wynosi zazwyczaj od półtora do dwóch lat. Tempo korekcji zależy od tempa wzrostu dziecka – im młodszy pacjent, tym szybciej kość reaguje na działanie płytki. Dlatego wiek dziecka i rodzaj dysplazji to kluczowe czynniki przy planowaniu leczenia.

Kiedy metoda jest najskuteczniejsza?

Sterowany wzrost działa wyłącznie w czasie, gdy chrząstki wzrostowe są aktywne, czyli do zakończenia wzrostu szkieletu. To oznacza, że okno terapeutyczne jest ograniczone. U niektórych pacjentów z dysplazjami leczenie należy zacząć

już w okolicach drugiego lub trzeciego roku życia, ponieważ deformacje postępują szybko i mogą wymagać kilku etapów korekcji w trakcie całego okresu wzrostowego.

Jeśli korekcja nie zostanie przeprowadzona w czasie wzrostu, jedyną możliwością naprawy deformacji staje się osteotomia – zabieg polegający na przecięciu kości i jej przestawieniu. Jest to procedura znacznie bardziej rozbudowana, wymagająca dłuższej rehabilitacji i gojenia.

Dla kogo jest ta metoda?

Hemiepifizjodeza jest stosowana u pacjentów z dysplazjami szkieletowymi, u których doszło do koślawości lub szpotawości kończyn dolnych. Szczególnie dotyczy to dzieci z:

• achondroplazją i hipoachondroplazją – najczęstszymi genetycznie uwarunkowanymi postaciami nis

korosłości,
• pseudoachondroplazją – gdzie deformacje kończyn ujawniają się stopniowo w pierwszych latach życia,
• wielonasadową dysplazją kości (MED) – w której nieprawidłowe formowanie nasad prowadzi do odchyleń osi kończyn,
• dysplazją diastroficzną – wymagającą wieloetapowej korekcji ortopedycznej od wczesnego dzieciństwa.
Kwalifikacja do zabiegu wymaga indywidualnej oceny ortopedycznej z uwzględnieniem obrazu radiologicznego, tempa wzrostu oraz ogólnego stanu zdrowia dziecka.

Dlaczego wczesna diagnoza ma kluczowe znaczenie?

Im wcześniej dysplazja zostanie rozpoznana i zaplanowane leczenie, tym więcej czasu pozostaje na korekcję przy użyciu metody guided growth. Dlatego tak ważna jest wczesna diagnostyka genetyczna i ortopedyczna – najlepiej zanim deformacje się utrwalą i postępowanie zachowawcze stanie się niewystarczające.

Sterowany wzrost to jeden z najważniejszych postępów w ortopedii dziecięcej ostatnich dekad. Mała płytka założona w odpowiednim momencie może zastąpić rozległą operację i pozwolić dziecku rosnąć – dosłownie – prosto ku samodzielności.